Madomasi e'Italian' anotengeswa nemasupamaketi akasiyana emuUK anoita kunge ane madomasi akarimwa nekutorwa kuChina achishandisa basa rekumanikidzirwa, maererano neshumo neBBC.
Kuyedzwa kwakaitwa neBBC World Service kwakaona kuti pamwe chete, zvigadzirwa gumi nezvinomwe, mazhinji acho emhando dzinotengeswa kuUK nevatengesi vekuGermany, zvinogona kunge zvine madomasi ekuChina.
Vamwe vane 'chiItalian' muzita ravo seTesco's 'Italian Tomato Purée,' vamwe vaine 'Italian' mukutsanangura kwavo, senge Asda's double concentrate inoti ine 'puréed Italian madomasi akarimwa' uye 'Essential Tomato Purée' yaWaitrose, ichizvitsanangura se'Italian tomato puree'.
Masupermarket ane zvigadzirwa zveBBC World Service zvakaedzwa zvinopokana nezvakawanikwa izvi.
KuChina, madomasi mazhinji anobva mudunhu reXinjiang, uko kugadzirwa kwawo kwakabatana nekumanikidzwa kushanda neUyghur nemamwe maMuslim madiki.
United Nations (UN) inopomera nyika yekuChina yekushungurudza uye kushungurudzwa kwevadiki ava, avo China inoona senjodzi yekuchengetedza. China inoramba kuti inomanikidza vanhu kushanda muindasitiri yemadomasi uye inoti kodzero dzevashandi vayo dzinochengetedzwa nemutemo. Sekureva kweBBC, China inoti chirevo cheUN chakavakirwa pane 'disinformation uye manyepo'.
China inogadzira chikamu chimwe muzvitatu chematomatisi epasi rose, nenzvimbo yekuchamhembe kwakadziva kumadokero kweXinjiang ichizivikanwa semamiriro ekunze akanakira kurima chirimwa ichi. Nekudaro, Xinjiang yakatarisanawo nekuongororwa pasi rose nekuda kwemishumo yekutyorwa kwekodzero dzevanhu, kusanganisira kuvharirwa kwevanhu vakawanda kubva muna 2017.
Maererano nemasangano anorwira kodzero dzevanhu, maUyghur anopfuura miriyoni akavharirwa mune izvo China inorondedzera se'misasa yekudzidzisa patsva.' Mhosva dzakabuda dzinoti vamwe vasungwa vakamanikidzwa kushanda, kusanganisira muminda yemadomasi kuXinjiang.
BBC nguva pfupi yadarika yakataura nevanhu gumi nevana vakati vakasangana kana kuona basa rekumanikidzirwa mukurima matomatisi mudunhu iri mumakore gumi nematanhatu apfuura. Mumwe aimbove musungwa, achitaura pasi pezita remanyepo, akati vashandi vaifanirwa kusvitsa 650kg zuva nezuva, uye zvirango kune avo vakatadza.
BBC yakati: "Zvakaoma kuratidza maakaunzi aya, asi anowirirana, uye humbowo humbowo mune 2022 UN report, iyo yakashuma kushungurudzwa uye kumanikidzwa kushanda munzvimbo dzevasungwa muXinjiang".
Nekubatanidza pamwechete data rekutumira kubva pasirese, BBC yakaona kuti madomasi mazhinji eXinjiang anotakurwa sei kuEurope - nechitima kuburikidza neKazakhstan, Azerbaijan uye muGeorgia, kubva kwaanotumirwa kuenda kuItari.
Vamwe vatengesi, vakaita saTesco naRewe, vakapindura nekumisa zvinhu kana kubvisa zvigadzirwa, vamwe, kusanganisira Waitrose, Morrisons, naEdeka, vakapokana nezvakawanikwa uye vakaita bvunzo dzavo, izvo zvaipokana nezvaitaurwa. Lidl akasimbisa kushandisa madomasi eChinese muchigadzirwa chakatengeswa muchidimbu kuGermany muna 2023 nekuda kwenyaya dzekugovera.
Mibvunzo yakamutswa pamusoro pemaitiro ekutsvagisa aAntonio Petti, kambani huru yekuItaly inogadzira madomasi. Marekodhi ekutumira anoratidza kuti kambani yakagamuchira 36 miriyoni kg yematomatisi paste kubva kuXinjiang Guannong nemakambani ayo pakati pa2020 na2023. Xinjiang Guannong mutengesi mukuru kuChina, uyo anogadzira chikamu chakakosha chematomatisi epasi rose.
Muna 2021, imwe yemafekitori eboka rePetti yakapambwa nemapurisa emauto eItaly achipomerwa hutsotsi - zvakashumwa nepepanhau reItaly kuti maChinese nemamwe madomasi ekunze akapfuudzwa achinzi Italian. Kwapera gore nyaya yacho yapera, nyaya yacho yakapera mudare.
Panguva yekushanya muchivande kufekitori yePetti, mutori wenhau weBBC akatora mifananidzo yairatidza madhiramu akanyorwa kuti ane domatisi paste kubva kuXinjiang Guannong yaNyamavhuvhu 2023. Petti akaramba kutengwa kwazvino kubva kuXinjiang Guannong, achiti kuodha kwekupedzisira kwaive muna 2020. Zvigadzirwa zvemadomasi zveChinese uye kusimudzira kutariswa kwekutengesa.
Kambani iyi "haina kuita basa rechibharo," mutauriri wePetti akaudza BBC. Nekudaro, kuferefeta kwakawana kuti Bazhou Red Fruit inogovera nhamba yefoni naXinjiang Guannong, uye humwe humbowo, kusanganisira yekutumira data kuongororwa, izvo zvinoratidza kuti Bazhou ndiyo kambani yayo yegomba.
Mutauriri wePetti akawedzera kuti: "Munguva yemberi isu hatisi kuzounza zvigadzirwa zvematomatisi kubva kuChina uye tichawedzera kuongorora kwedu vatengesi kuti tive nechokwadi chekuteedzera kodzero dzevanhu nevashandi".
IUS yakaunza mutemo wakasimba wekurambidza zvese zvinotengeswa kunze kwenyika zveXinjiang, ukuwo Europe neUK dzakatora nzira yakapfava, ichibvumira makambani kuti azvitonge kuti aone kuti kumanikidzwa kushanda hakushandiswe mumaketani ekutengesa.
Zvakawanikwa zvinosimbisa kukosha kweakasimba traceability masisitimu uye matambudziko ekuchengetedza pachena mumaketani epasi rose. NeEU iri kuunza mirau yakasimba pamusoro pekumanikidzwa kwevashandi mumaketani ekugovera, kuvimba kweUK pakuzvitonga kunogona kutarisana nekuwedzera kuongororwa.
Nguva yekutumira: Nov-05-2025




